De schaduwzijde van zelfbestuur heeft toch ook zeker een zonzijde

De schaduwzijde van zelfbestuur heeft toch ook zeker een zonzijde

10 maart 2020


Het promotieonderzoek van Hiska Ubels heeft burgerinitiatieven weer op de kaart gezet. Doe-democratie, zelfbestuur en burgerbetrokkenheid zijn tegenwoordig hip, maar waarschuwt Ubels, burgerinitiatieven zijn niet altijd succesvol. Voor die ‘schaduwkanten’ is volgens Ubels te weinig aandacht. Het onderzoek is leerzaam voor allen die zich bezighouden met burgerinitiatieven, maar laten we het kind niet met het badwater weggooien.

Doarpswurk heeft meer dan vijftien jaar ervaring met én kennis van het onafhankelijk ondersteunen, begeleiden en stimuleren van leefbaarheidsinitiatieven in Fryslân. Zodat burgerinitiatieven niet stranden op een gebrek aan draagvlak, ingewikkelde regelgeving of onvoldoende financiële mogelijkheden. Ubels wijst in haar onderzoek op het belang van een oliemannetje.

Het bruist van de initiatieven in Fryslân, nergens doen zoveel mensen vrijwilligerswerk als in deze provincie. Dat past in de lijn die onze koning verwoordde in zijn troonrede van 2013: ‘De klassieke verzorgingsstaat moet plaats maken voor een participatiesamenleving’. Er wordt daarnaast – in de geest van de Omgevingswet – ook steeds meer van ons verwacht. U en ik krijgen meer zeggenschap over onze eigen leefomgeving.

Daarin is eenieder zoekende. Een overheid die moet leren ‘loslaten’, inwoners die meer verantwoordelijkheden krijgen. Die zoektocht staat nog in de kinderschoenen.

Ubels stelt dat de overheid eindverantwoordelijk blijft voor een veilige, gezonde en goede leefomgeving. In de basis kan deze stelling gevolgd worden, het is echter de vraag welke verantwoordelijkheden we meer aan de inwoners zelf gaan overlaten. Daarvoor is vooral noodzakelijk een overheid, die zowel los durft te laten alsmede een overheid die hierin faciliteert. En bovenal duidelijk maakt welke ‘strepen’ er in het zand zijn getrokken, zodat vooraf duidelijk is wat de ‘speelruimte’ is die initiatiefnemers hebben. En geef ze binnen die ‘strepen’ de vrijheid om te kleuren.

Zelfbestuur kan uiterst effectief en verrijkend werken wanneer we vooraf de kaders helder vaststellen. Over die kaders zal overeenstemming moeten zijn. Als daaraan wordt voldaan werken we echt aan een participatiesamenleving. Een samenleving die de inwoners zelf deels kunnen inkleuren.

Fryslân kan hierin een voorloper zijn. We staan met ons allen voor grote uitdagingen. Laten we die uitdagingen en de daarbij behorende vragen vooral laten beantwoorden door zij die het betreft: de inwoners zelf. Draagvlak, eigenaarschap en mogelijke opbrengsten ten gunste laten komen van de gemeenschap. Zodat de investeringen die alle vrijwilligers doen ook effect hebben voor hun eigen leefomgeving. Vanuit onder andere die randvoorwaarden kunnen prachtige initiatieven ontwikkeld en ontplooid worden. Die vervolgens weer als inspiratiebron kunnen dienen voor andere initiatiefnemers.

De oproep van Ubels voor aandacht van de schaduwkant van zelfbestuur is vanuit de huidige context begrijpelijk en terecht. Laten we die constatering meenemen in het bouwen van een raamwerk (de ‘strepen’ in het zand) waarbinnen initiatiefnemers initiatieven kunnen ontplooien. En de overheid in een faciliterende rol komt in plaats van een bepalende rol. Zodat initiatieven kunnen bloeien!

Tekst:
Hendrik Tamsma, adviseur Doarpswurk
Theo Andreae, directeur Doarpswurk

Deel dit bericht: