Dorpshuizen

Een dorpshuis is een basisvoorziening voor een dorp

In menig dorp is het dorpshuis nog de enige voorziening waar dorpsbewoners elkaar ontmoeten, waar het verenigingsleven onderdak vindt en waar een podium is voor culturele activiteiten. Ook zijn er vaak ruimtes bestemd voor sportactiviteiten, als peuterspeelzaal of jeugdsoos of als steunpunt voor ouderenzorg. Daarmee is een dorpshuis een multifunctioneel gebouw en juist dat multifunctionele staat de laatste jaren in de belangstelling. Dorpen zoeken naar mogelijkheden om functies samen te brengen, waardoor voorzieningen worden behouden en de leefbaarheid van het platteland wordt versterkt. Denk aan combinaties van dorpshuis met onderwijs, kinderopvang, bibliotheek, klussendienst en zorg.

Voor en door het dorp

Een dorpshuis is er voor en door het dorp. Dorpshuizen en mfc’s worden gebouwd met subsidies van gemeenten, de provincie Fryslân, particuliere fondsen en door een grote inbreng van de inwoners zelf. Het is geen uitzondering dat een dorp bij ver- of nieuwbouw meer dan honderdduizend euro opbrengt door zelfwerkzaamheid bij de bouw en door sponsoracties. Ook het beheer wordt voor een groot deel door vrijwilligers uit het dorp zelf uitgevoerd. De exploitatie van het dorpshuis of mfc is in bijna alle dorpen geheel voor eigen rekening, want de meeste Friese gemeenten verstrekken geen exploitatiesubsidies.

Een stukje historie

Fryslân telt ruim 230 dorpshuizen, waarvan het oudste – in Arum – werd opgericht in 1926. Het sociaal-culturele leven in Fryslân was in die tijd nog aangewezen op zalen in cafés, consistories en kerkelijke verenigingsgebouwen. Maar niet-kerkelijke groeperingen en organisaties van geheelonthouders hadden behoefte aan zaalruimte waar men in eigen kring kon zijn en vrij was van verplichte consumptie. En verschillende ideologische stromingen in de maatschappij zochten onderdak voor activiteiten voor volksopvoeding, scholing en ontwikkeling. Daarom werden er in Fryslân accommodaties gebouwd onder de noemer dorpshuis of buurthuis. Met het toenemen van de vrije tijd na de Tweede Wereldoorlog groeide het aantal dorpshuizen snel.