Jeroen Hoogendoorn

Door 2 maart 2017Interview

Filmmaker Jeroen Hoogendoorn maakte producties over de hele wereld, maar was dat gereis op een gegeven moment wel zat. Hij realiseerde zich dat er ‘om de hoek’ ook genoeg verhalen te vertellen waren. Als inwoner van Pingjum kreeg hij dat verhaal in 2012 op een presenteerblaadje aangeboden: de kop van de Afsluitdijk was één van de gebieden waar Provinsje Fryslân grootschalige windenergie wilde realiseren. ‘Pingjum zou een groot windmolenpark worden. Het dorp was in shock en ik ook. Toen ben ik begonnen te filmen’, vertelt hij.

Hij volgde in zijn documentaire Albert Koers, de motor achter de actiegroep Comité Hou Friesland Mooi die samen met de Friese Milieufederatie en Platform Duurzaam Friesland – de windmolenbranche – Fryslân Foar de Wyn oprichtte. De groep richtte zich niet tegen windenergie, maar tegen de manier waarop de plannen door de overheid in het gebied waren neergelegd. Ze ontwikkelde een alternatief, waarbij plannen konden worden ingediend die vervolgens in regiobijeenkomsten met de bevolking werden besproken. ‘Voorspraak in plaats van inspraak. Plannen van onder op gedragen, uit de dorpen zelf. Maar de provinciale politiek schoof het aan de kant en koos uiteindelijk voor de grote projectontwikkelaar Nuon’, zegt de filmer.

De film Onderstroom gaat niet alleen over de strijd tegen de komst van een groot windmolenpark, maar heeft een diepere laag, vertelt Hoogendoorn. ‘Het gaat over geld en macht, over marktwerking  versus het belang van de burger. En daarmee om de machtsverhoudingen in de democratie. Ik zat er met de camera bovenop en zag het allemaal gebeuren: hoe de multinational z’n zin kreeg en de burger terzijde werd geschoven. En hoe een dorp tijdens dit proces werd verscheurd.’

De documentairemaker zag echter niet alleen frustratie en woede, maar ook een onderstroom van zelf het heft in handen nemen. ‘Ik ben onder de indruk wat er op kleine schaal aan democratisch gehalte zit. Boosheid en frustratie werden omgebogen in burgerinitiatieven. In Pingjum werd bijvoorbeeld een coöperatie opgericht die een eigen dorpsmolen wilde exploiteren. Dat is sociale winst.’

Fryslân Foar de Wyn is verleden tijd, maar Albert Koers zit niet stil. ‘Het wordt de hoogste tijd dat we gaan nadenken hoe we de democratie gaan inrichten’, stelt hij in de documentaire. Samen met een groep gelijkgestemden – waaronder filmer Jeroen Hoogendoorn en Jaap Bijma van Doarpswurk – werkt hij aan een manifest voor de democratie onder de werktitel ‘het Parlement van Pingjum’.

‘In de afgelopen vier jaar is in Friesland duidelijk geworden hoe de politiek werkt en vooral hoe niet. Een systeem van eens in de vier jaar je stem laten gelden bij verkiezingen werkt niet meer. Je ziet dat machtige lobbyisten in de tijd tussen de verkiezingen hun invloed laten gelden, waardoor je als burger buitenspel wordt gezet. De film maakt invoelbaar hoe dat proces loopt. Je ziet mensen hun stinkende best doen iets beter te maken, maar ze worden door alles en iedereen onderuit gehaald.’

‘Wij zien veel meer in een burgerparlement waar de leden via loting worden gekozen en waar wordt gesproken over belangrijke dingen die de burgers raken. De Friese Dorpentop hanteerde dat systeem vorig jaar al. Dan laat je echt de burger aan het woord. Het gaat niet meer om de macht van de massa, maar om de kracht van de burger.’

Hoogendoorn maakte in opdracht van Doarpswurk ook de documentaire ‘Feroarkrêft’, die vorig jaar door Fryslân DOK werd uitgezonden. In deze film volgde hij twee energiecoöperaties, in

Pingjum en in Oentsjerk. Twee voorbeelden van burgerinitiatieven waarbij de bevolking zelf het heft in handen neemt. De film Onderstroom gaat dieper, stelt Hoogendoorn. ‘Het is een serieuze blauwdruk hoe de energietransitie op een eerlijke manier kan plaatsvinden. Het gaat niet over windmolens, maar over de manier waarop er door overheid en bedrijfsleven mee wordt omgegaan. Ik had het ook over de gaswinning in Groningen kunnen doen, daar zie je hetzelfde gebeuren. Als burger voel je je verraden.’

De film Onderstroom wordt in twee delen uitgezonden op Fryslân DOK in het weekend van 4 en 5 maart en 11 en 12 maart. Zondags vanaf 17.00 uur ieder uur op Omrop Fryslân en zaterdags om 15.30 uur en zondags om 13.00 uur op NPO 2.

TRAILER 2 min from WaterLand Media on Vimeo.

Deel dit bericht:Share on FacebookTweet about this on TwitterShare on LinkedInEmail this to someone