LC: Burger aan het roer

LC: Burger aan het roer

29 mei 2019


De Friese samenleving bedelft de politiek in het Provinsjehûs onder wensen en ideeën. In de stapel brieven ook een oproep om burgerplannen te blijven steunen.

‘Friesland, geef hun de ruimte’, is kort gezegd de strekking van een brief van Doarpswurk in Raerd aan de politieke partijen die onderhandelen over een nieuwe provinciale coalitie – CDA, PvdA, VVD en FNP. Die ‘hun’ is de samenleving. En die ‘ruimte’ is nodig voor vernieuwende plannen met voedsel, afval, gezondheidszorg, schone stroom, vervoer, en noem maar op.

Maar, zeggen voorzitter Roelof Bos en directeur Jan Hendrik Jansen van de Stichting Doarpswurk erbij, zorg ook dat actieve burgers een beroep kunnen doen op deskundige begeleiders. Zodat projecten ook echt tot uitvoering komen.

De samenleving het roer in handen geven past in de Omgevingswet die over een paar jaar van kracht wordt. Initiatieven van onderop zorgen voor verbinding en sociaal ondernemerschap, vindt Doarpswurk. Ze zijn goed voor leefbaarheid en duurzaamheid.

En omdat ze van de mensen zelf zijn, is er vaak ook draagvlak. Dat geldt niet alleen voor de tientallen plaatselijke initiatieven voor schone energie. Hij wijst op voorbeelden als zelfpluktuin Ús Hof in Sibrandabuorren en een campagne om afval beter te scheiden.

Het provinciebestuur zit al op de koers dat de mienskip met een eigen agenda kan komen. Van brugwachters en vervoer tot natuur en landschap.

En initiatiefnemers moeten inderdaad ook een beroep kunnen doen op professionele begeleiders, sprak de provinciale politiek vorig najaar uit. Experts kunnen helpen om problemen op te lossen en contacten te leggen. Hoe dat vorm krijgt staat nog open.

In de brief doet Doarpswurk een beroep op de provincie om het niet bij woorden te laten. En volgens Bos en Jansen moet de begeleiding in handen liggen van een onafhankelijke organisatie.

Energie

‘Klap in gezicht’
In plaats van lokale initiatieven voor schone energie te steunen, maakt het provinciebestuur een terugtrekkende beweging.

Die kritiek komt van energiecoöperaties uit Friesland. Aanleiding is het besluit om per 1 mei geen subsidie meer te geven aan de Energiewerkplaats, die bij Doarpswurk in Raerd zorgt voor ondersteuning van projecten.

Een ,,klap in het gezicht’’, reageert coöperatieve vereniging Grieneko in Baard. ,,U draait de nodige initiatieven de nek om, met als resultaat dat de zo bejubelde participatie van Friese burgers voor de energietransitie sterk tegengewerkt wordt.’’

Voorzitter Tseard van der Kooi van Trynergie in Readtsjerk spreekt in een brief aan de provincie,,verbazing en ongeloof uit’’.

Gedeputeerde Michiel Schrier zegt dat de provincie lokale projecten beslist wil blijven steunen. Hoe, dat is nog onderwerp van gesprek, in overleg met vertegenwoordigers van de coöperaties.
Een geldpotje dat de provincie aanvankelijk in gedachten had, was echter al snel overtekend.

De financiering van de Energiewerkplaats stopt uit vrees voor marktvervalsing. De door de overheid betaalde adviseurs beconcurreren marktpartijen. Daarnaast wil de provincie een professionaliseringsslag maken om grote energieprojecten te realiseren. Dat zou met hulp van REScoopNL in Utrecht kunnen, zegt Schrier.

Voedsel

Ús Hôf
Winkelen bij Ús Hôf in Sibrandabuorren neemt meer tijd dan een bezoek aan de supermarkt. Maar versere producten krijg je nooit. Rechtstreeks van het land of de boom.

De zelfplukoogsttuin van Michel Pauluis en Bregje Hamelynck op voormalig weiland telt dit jaar zo’n 130 abonnees: mensen die er negen maanden per jaar hun groenten en kruiden betrekken.
,,Se komme wannear’t it har úkomt’’, zegt Hamelynck. De 2 hectare grote tuin is open zolang het licht is. Tientallen soorten groenten en kruiden zijn er te plukken. De leden krijgen wekelijks per mail het aanbod te zien. Wie krap in de tijd zit, kan de tas met boodschappen laten klaarzetten.

Voor 250 euro per persoon per jaar (voor gezinnen en kinderen gelden andere tarieven) doen ze mee. Er zit wel een risico aan vast. Een oogst kan immers tegenvallen. Het is delen in lusten en lasten.

Duurzaam, samenwerken met de natuur, lokaal voedsel verbouwen, de gemeenschap erbij betrekken. Meerdere idealen komen samen op Ús Hôf. ,,We wurkje mei hân-ark om de grûn net te fersteuren’’, vertelt Hamelynck. Geen bestrijdingsmiddelen uiteraard. En ze willen laten zien dat je op elke hectare een inkomen kunt genereren.

Maar dit is maar de helft van het verhaal. Samen met leden heeft Ús Hôf een voedselcoöperatie opgezet, Ús Iten genoemd, om naast groenten, kruiden en fruit ook andere biologische producten te organiseren.
Vlees, zuivel en brood bijvoorbeeld. En ook pasta, rijst, pindakaas en andere producten. Bij voorkeur geleverd door regionale bedrijven en streekboeren, aangevuld door de biologische groothandel. Via een webshop te bestellen en in Sibrandbuorren op te halen.

,,It leit nije relaasjes tusken konsuminten en de boer en it kin yn elk doarp’’, zegt de ondernemer. Ze spreekt van ‘dorpswinkel 2.0’. ,,Dit wurdt gewoan.’’
Dit soort mienskipsprojecten stuiten onherroepelijk op hobbels en problemen. Daarom steunt ze de oproep van Doarpswurk. ,,Je rinne by sokke foarmen fan lânbou wol tsjin regels oan.’’

Zo mag je niet zomaar waterreservoirs graven op agrarisch land of groenteafval gebruiken als compost. Bomen planten op het platteland kan ook heel ingewikkeld zin. Voedselveiligheid kan ook obstakels opwerpen. ,,Fan jo eigen hiem meie jo allinnich ferkeapje wat jo sels ferboud ha.’’

Zorg

Zorghulp in Trynwâlden
Al 73 mensen geholpen; 27 mensen die langer thuis kunnen of konden blijven wonen. ,,In hiel moai project. Dit past hielendal yn de partisipaasje-maatskippij’’, zegt Rika de Jong.

Zij is de betaalde zorgcoach van Tirza, zoals de Coöperatie Zorg en Welzijn Trynwâlden U.A. eenvoudig wordt genoemd. Het is een burgerinitiatief dat mensen wil helpen om de weg in de ingewikkelde Nederlandse gezondheidszorg te vinden.

Het doel van Tirza is niet om zelf hulp te organiseren, maar om te zorgen dat er hulp komt, vertelt secretaris Axel Wallenburg. Met geld van de provincie, Tytsjerksteradiel en dorpsbelangen kon de coöperatie in 2016 van start.

De financiering van de provincie en de gemeente is nu opgedroogd. Tirza is per 2019 op zoek naar nieuwe geldbronnen. Fondsen bijvoorbeeld. Als er onvoldoende loskomt, moet de coöperatie de ambities bijstellen.

Een mooi burgerinitiatief, oordeelt De Jong. De gezondheidszorg is erg versnipperd met veel wettelijke regelingen en veel voorzieningen. ,,De polityk woe de soarch yn 2015 tichter by de boarger bringe, mar se hawwe it der net makliker op makke.’’

Snel de beste hulp vinden is een kunst. De coöperatie is een gids. Aan inhoudelijke ondersteuning hebben de bestuurders van Tirza niet direct behoefte, zegt Wallenburg. Maar ook voor dit burgerinitiatief geldt dat het niet zonder centen kan.

Afval

Niet in de kliko
Geld besparen op afvalverbranding. Hergebruik van grondstoffen – circulaire economie – bevorderen. Dit lukt ook zonder dat overheden of bedrijven het voortouw nemen.

Ho! Net yn ‘e Kliko! is een afvalcampagne van en voor de gewone man. Het Netwerk Duurzame Dorpen in Raerd is er in 2014 mee begonnen met Oentsjerk, Gytsjerk, Eastermar en Heeg, zegt coördinator Lucie Gelderblom.

Afval dat niet thuishoort in de ‘gewone’ restafvalcontainer goed gescheiden afvoeren is het doel. Dat moet in dorpen zelf gaan leven, door steun van plaatselijke organisaties, voorlichting op scholen en mensen die aan hun buren doorvertellen hoe het simpel beter kan.
En dat alles met begeleiding van Gelderblom, onder de vlag van het netwerk. ,,De resultaten waren meteen indrukwekkend’’, zegt ze. In Oentsjerk het eerste jaar 18 procent minder restafval, in Heeg 16 en de beide andere dorpen 12 procent. ,,Dat is echt veel.’’
Het is de uitdaging om zes soorten afval beter gescheiden in te zamelen: papier, glas, groente/fruit/tuinafval, textiel, elektrische apparaten en klein chemisch afval als verfresten en batterijen.

Zo’n maatschappelijk initiatief kan volgens Gelderblom niet zonder professionele steun. Op zijn beurt redt het netwerk Duurzame Dorpen het niet zonder subsidie. En daar ligt dan weer een rol voor de overheid.

Zonder overheidssteun – een subsidie van de provincie – zou het ook niet van de grond gekomen zijn, zegt ze. Gemeenten namen het stokje over. Na de eerste ronde breidde de campagne zich uit. In 2017 naar Balk, Harich, Ruigahuizen, Hemelum, IJlst, Oosthem en Nij Beets. Het jaar daarop naar nog meer kernen in De Fryske Marren en Súdwest-Fryslân. Doel is 25 procent minder afval in de restcontainer.

,,Het is vooral bewustwording’’, zegt ze. De campagne is geschikt om over heel Friesland uit te rollen, maar dan moeten er wel meer begeleiders komen. En dus ook subsidiestromen.

Tekst integraal overgenomen van Atze Jan de Vries, Leeuwarder Courant
Foto: Ús Hôf

Deel dit bericht: