In het kantoor van Doarpswurk in Raerd, gevestigd in een statig oud gemeentehuis uit 1939 met hoge ramen en zware deuren die de geschiedenis ademen, zit Anneke Aans achter haar bureau. Niet lang meer, want eind maart 2025 neemt ze afscheid van Doarpswurk. De zon schijnt door de hoge ramen precies op haar bureau waar ze de afgelopen twintig jaar aan heeft gewerkt. “It hat moai west,” zegt ze nuchter.
Anneke groeide op in Hemrik, een klein dorp in Opsterland, waar de mienskip vanzelfsprekend was. “We sieten net yn bestjoeren, mar makken wol diel út fan it doarpslibben. Dat foarmet men dochs,” vertelt ze. Na het atheneum in Oosterwolde en een secretaresseopleiding in Groningen had ze een paar korte banen, maar werk vinden was begin jaren tachtig niet makkelijk. Dankzij een werkverruimende maatregel kon ze op 1 december 1981 aan de slag bij één van de voorgangers van Doarpswurk, Stichting Samenwerking Dorpshuizen Friesland (SDF). Het werd haar levenswerk.
Van typemachine tot computer
De SDF begon in 1978 met 60 aangesloten dorpshuizen en groeide in de jaren uit tot 230. Anneke zag het allemaal gebeuren. “Yn it begjin diene je alles mei in typemasine. Ast in flater makkest, dan hiest in korreksjetoets foar tsien oanslaggen. Oars moast mei typpex yn’t spier.” In 1987 kwam er een computer – die ze met drie collega’s moest delen. “No klinkt dat âlderwetsk, mar doe wie it in foarútgong.”
Anneke was nauw betrokken bij de digitalisering van dorpshuisinformatie. Zo ontstond de website dorpshuizen.nl, een kennisplatform dat later landelijk werd opgepikt. “De SDF wie ien fan de earste provinsjale koepels spesjaal foar doarpshuzen. Earst krigen we fragen út Fryslân, letter út hiel Nederlân. Doe waard it in lanlike webside. Wêrom soe elkenien hieltyd it tsjil opnij útfine?”
Tijdens het interview steekt directeur Theo Andreae zijn hoofd om de deur. “Wy sille de koekjes misse,” zegt hij met een knipoog. Anneke regelde namelijk altijd de inkoop – en dus ook de koekjes. Ze lacht. “Ach ja, ik wie in bytsje it manuske-fan-alles.”
Spannende tijden
In de afgelopen 43 jaar is er veel veranderd. De eerste dertig jaar bestierde Anneke in haar eentje het secretariaat van de SDF vanuit Drachten en later vanuit Akkrum. In die tijd waren er slechts twee parttime consulenten die de dorpshuizen ondersteunden. “It wie hiel oars as no. De SDF wie ‘fan, foar en troch’ de doarpshuzen. Der wie in sterke bining mei de minsken efter de doarpshuzen. Yn wêzen is it wurk noch wol itselde. Der komt in fraach binnen en de adviseur giet der op ôf. Dat is noch hieltyd sa. Mar it is wol sa dat troch it ynternet minsken no folle selsredsumer wurden binne.”
Toch ging het werk niet altijd over rozen. “Om de pear jier drige de provinsjale subsydzje te ferdwinen. Soms gie it om in pear tûzen euro, soms om de folsleine opheffing fan de organisaasje.” Zes keer stond haar baan op de tocht. “Dat docht wat mei dy. Je wurkje mei hert en siel foar al dy frijwilligers dy’t belangeleas de doarpen fitaler meitsje wolle en dan moatte je hieltyd fjochtsje foar it fuorbestean. Dat is slinnend.”
Dat het opnieuw spannend wordt, nu de subsidie voor 2028 en de jaren daarna onzeker is, speelde mee in haar besluit om te stoppen. “Ik wol dy striid net mear oangean. It hat moai west.” Maar ondanks alle onzekerheid heeft Anneke nooit het hoofd laten hangen. “Ik koe my nea foarstelle dat it echt barre soe, dus bleaune wy ús altyd ynsetten foar al dy frijwilligers yn de doarpen en doarpshuzen. De provinsje hat gelokkich altyd each hân foar de leefberens en hooplik bliuwt de stipe oan Doarpswurk der.”
Fusie tot Doarpswurk
In 2006 fuseerden de SDF en de Feriening Lytse Doarpen (FLD) tot Doarpswurk en verhuisden Anneke en haar SDF-collega’s naar Raerd. Het SDF/FLD-team verdubbelde van vijf naar tien medewerkers, dat was wel even wennen. “We begûnen mei syn fiven en wiene nei de fúzje mei syn tsienen, wat ús de kâns joech om strukturearder en profesjoneler te wurkjen. Troch frijwillich te fusearjen en troch finasiering fan de provinsje, koene wy in solide, ûnôfhinklike stipestruktuer opsette. In struktuer dy’t al hast fyftich jier bestiet en ûnderdiel is fan de lanlike struktuer foar doarpen en doarpshuzen.”
In de afgelopen jaren was ze als bureaumedewerker de stille kracht achter de schermen, maar ook steeds meer het geheugen van Doarpswurk. “Ik haw altyd leaud yn stipe foar frijwilligers. Minsken dy’t har belangeleas ynsette, fertsjinje help. Je kinne se net swimme litte.” In de SDF-tijd was Anneke deels consulent en deed ze de subsidieaanvragen voor (ver)bouw van dorpshuizen en daarnaast het secretariaat. Dat veranderde na de fusie tot Doarpswurk. “Ik wurke yn dieltiid en it konsulintewurk moast, sa fûnen se doe, belein wurde by fjouwer fulltimers dy’t elk in eigen regio hienen. By Doarpswurk hold ik my dwaande mei fan alles en noch wat: fan de planten oant dielnimmer oan it lanlik oerlis Dorpshuizen.nl (mei de Vraagbaak) en alles dêr tuskenyn.”
De afgelopen jaren heeft Doarpswurk in samenwerking met andere provinciale ondersteuningspunten en de Landelijke Vereniging voor Kleine Kernen (LVKK) aan de weg getimmerd als het gaat om het zichtbaarheid maken van de rol en betekenis van dorpshuizen. “De webside Dorpshuizen.nl mei de Vraagbaak is dêr in moai foarbyld fan, lykas de lanlike ‘Week van het Dorpshuis’ yn april.”
Tiden hawwe tiden
Tijdens het gesprek komen alle verhalen uit de afgelopen veertig jaar weer bij Anneke naar boven. Wanneer we haar vragen naar een hoogtepunt, moet ze even nadenken. Dan vervolgt ze dat het er vele zijn, maar dat het bijzondere is dat ze vaak vooropliepen. “We ha altyd koprinners west. Sa’t ik al sei, hiene we al betiid in kompjûter. Yn de njoggentiger jierren wiene wy foarútstribjend mei it duorsumer meitsjen fan doarpshuzen. En dat binne we noch hieltyd. Sa ûntwikkelje wy no de Doarpshûs APK. De namme seit it al: in doarpshûs kin ienfâldich en gau neigean en alles op oarder krije. Gjin gedoch mei stapels papier, mar gewoan digitaal.”
Maar het digitaliseren maakt Anneke ook een beetje weemoedig. “Koartlyn is it hiele papieren argyf opromme. Dat docht dochs wol wat mei dy. Mei it fuortsmiten fan it argyf is ek in part fan my ferdwûn. Ik haw it de ôfrûne fjirtich jier sels folle. Fansels begryp ik dat it fuort moast, mar it fielt dochs as wurdt in stikje skiednis útwiske.”
En no?
Het mooiste aan al die jaren? “Dat we Fryslân in stikje moaier makke ha mei ús allen. Ast in aardich team hast, mei kreative en belútsen minsken, dan bliuwt it wurk boeiend.” Net als een bakker of een boer die zijn hele leven hetzelfde werk doet, maar met de tijd meegaat, deed Anneke dat ook. “It meast weardefolle is it mei elkoar dwaan as team. Do bringst mear tiid troch op dyn wurk as thús – en thús hast dy ek noch de eagen ticht, sil ‘k mar sizze!” Ze zag collega’s komen en gaan, maar altijd met dezelfde passie. “Ik ha der alle fertrouwen yn dat it wurk trochgiet mei minsken dy’t har mei likefolle entûsjasme ynsette.
Met haar pensioen in zicht krijgt Anneke vaak de vraag: wat nu? “Earst even neat. It is maitiid, de simmer komt deroan. Ik sil wat mear kuierje en fytse op myn ATB en yn ’e tún wurkje, en dan sjoch wol wat der op myn paad komt.” Toch sluit ze niet uit dat ze betrokken blijft bij vrijwilligerswerk. “Ik bin net ien dy’t hiele dagen stil sit en Fryslân kin noch folle moaier makke wurde.”
Zo eindigt een tijdperk. “Ik haw in soad ‘doarps(hûs)minsken’ kennen leard dy’t my ynspirearre hawwe. Ik haw bewûndering en respekt foar al dy minsken dy’t har mei passy belangeleas ynsette foar de fitaliteit fan harren doarp of doarpshûs. Mei in ‘waarm’ tankewol foar de noflike gearwurking en foar it betrouwen nim ik lâns dizze wei ôfskied. Ik winskje harren it alderbêste en hoopje fan herte dat it goed gean sil mei it goede doarpe- en doarpshuzewurk.”
Maar de impact van Anneke’s werk, haar kennis en haar inzet, zullen nog lang voelbaar blijven. “Ik haw altyd leaud yn stipe foar frijwilligers,” zei ze eerder. En precies dat is wat haar zo waardevol maakte: de stille, maar onmisbare kracht achter de mienskip.
Tekst & foto: Hendrik Tamsma
